بنيان‌گذاران آن بود . وى از آخوند اجازهء تأسيس و انتشار آن را گرفت و فرزند ارشد آخوند رابط آن بود . در اين نشريه ، شاگردان آخوند ، هم‌چون شيخ آقا بزرگ تهرانى ، مقاله داشتند . 2 . نجف . نشريه‌اى هفتگى به زبان فارسى كه شيخ عبد الحسين رشتى آن را اداره مىكرد . 3 . العلم . سيّد هبة الدين شهرستانى ، از شاگردان آخوند ، آن را به چاپ مىرساند . 4 . اخوّت . هفته‌نامه‌اى كه به مديريت محمّد تقى يزدى در بغداد منتشر مىشد . آخوند خراسانى و نهضت مشروطه يكى از حوادث بزرگ و سرنوشت ساز در تاريخ ايران و تشيّع ، واقعهء مشروطه در سال‌هاى 1323 قمرى به بعد است . خاستگاه اين حركت ، كاستن از ستم دستگاه‌هاى جور و محدود ساختن آنها بود . آخوند خراسانى به هم‌راه دو تن از مجتهدان بزرگ هم‌عصر خويش ، يعنى ميرزا حسين خليلى تهرانى و شيخ عبد اللَّه مازندرانى ، با ارسال نامه‌ها و تلگرام‌ها براى رهبران مذهبى و سياسى و نشر اعلاميه‌هاى روشن‌گر براى تودهء مردم ، در رأس رهبران اين جنبش قرار گرفت . آخوند خراسانى بر كتاب تنبيه الامّة ميرزاى نائينى كه مبانى دينى مشروطيّت را بيان مىكرد تقريظ نوشت و نيز فرمان داد پنج فقيه طراز اوّل به تعيين مرجع تقليد عصر ، بر مصوّبات مجلس شورا از جهت مطابقت با احكام شرع ، نظارت كنند و خود براى اوّلين بار پنج تن از مجتهدان عصر را براى اين كار تعيين كرد كه يكى از آنان سيّد حسن مدرس بود . در ابتداى حكومت محمّد على شاه و ظهور علائم استبداد ، برايش اندرزنامه‌اى نوشت و وى را به رعايت موازين شرع ، عدالت و كوشش در راه تأمين استقلال كشور دعوت كرد و چون شاه خودكامه ، بدان وصايا عمل نكرد و بناى قتل آزادى خواهان را گذاشت ، هم‌راه با فتوا به وجوب مشروطه و تحريم پرداخت ماليات به مأموران دولت استبداد ، حكم به خلع محمّد على شاه از سلطنت داد . و آن گاه كه حوادث سياسى اجتماعى ايران منجر به دخالت نظامى روسيه از شمال و انگلستان از جنوب شد ، آخوند براى حفظ ثغور ايران در برابر تجاوز از اجانب آهنگ سفر به ايران مىكند كه اجل مهلتش نمىدهد و در سپيده دم روزى كه براى